مالیات بر ارزش افزوده چیست؟

نرخ قانونی مالیات بر ارزش افزوده در ماده‌ی ۷ قانون مصوب ۱۴۰۰، ۹ درصد است. از سال ۱۴۰۳ به حکم قانون بودجه یک واحد درصد به آن افزوده شد و سازمان امور مالیاتی اعلام کرده نرخ عمومی در ۱۴۰۵ همچنان ۱۰ درصد است. برخی کالاها، مثل محصولات دخانی و نوشابه‌ها، نرخ ویژه‌ی ماده‌ی ۲۶ را دارند و کالاها و خدمات ماده‌ی ۹، مثل نان، شیر، برنج و کتاب، معاف‌اند.

سازوکار این مالیات، اعتبار مالیاتی است. هر فعال اقتصادی فقط بر ارزشی که خودش به کالا یا خدمت افزوده، مالیات می‌دهد؛ چون مالیاتی را که در خریدهایش پرداخته، از مالیات فروشش کم می‌کند. مصرف‌کننده‌ی نهایی این امکان را ندارد و بار مالیات در انتهای زنجیره بر مصرف او می‌ماند.

دوره‌ی مالیاتی طبق قانون سه‌ماهه و منطبق بر فصل‌های سال شمسی است و مالیات هر دوره، پس از کسر اعتبار، تا پایان ماه بعد از آن پرداختنی است. تاریخ تعلق مالیات، تاریخ صدور صورتحساب است و مأخذ آن، مبلغ صورتحساب بدون تخفیف‌های اعطایی.

از نگاه حسابداری، مالیات دریافتی از مشتری درآمد نیست، بدهی به دولت است؛ و مالیات پرداختی در خرید هزینه نیست، طلب از دولت است. به همین دلیل این دو در حساب‌های جداگانه ثبت و در پایان هر فصل با یک سند تسویه می‌شوند.